Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia ma plan na budowę Centrum Usług Dronowych jako ośrodka wzajemnej pomocy i wsparcia wszystkich 41 gmin należących do związku. Samorządy są najbardziej zainteresowane realizacją usług w ochronie środowiska, promocji i inwestycjach oraz na potrzeby bezpieczeństwa publicznego.
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM) to obszar 41 gmin zamieszkiwanych przez ponad 2,1 mln osób. To także jedna z najbardziej zurbanizowanych przestrzeni w Europie Środkowej – a zarazem jeden z najciekawszych poligonów doświadczalnych dla technologii dronowych w służbie publicznej.
26 marca 2026 roku w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach odbyła się konferencja Droniada Urban Forum 2026, zorganizowana przez GZM i Fundację Instytut Mikromakro. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli samorządów, służb ratowniczych, regulatorów lotniczych, świata nauki oraz branży BSP. Dyskutowano o tym, jak miejskie usługi dronowe mogą stać się codziennym narzędziem pracy polskich gmin.
Forum w kadrze
Centrum Usług Dronowych GZM – od koncepcji do pilotażu
Główną osią konferencji była prezentacja koncepcji Centrum Usług Dronowych (CUD), przygotowana przez zespół PwC Polska na zlecenie GZM. Aleksandra Furmanek-Gąska i Dawid Polaczek przedstawili wyniki trzech etapów prac projektowych: analizy potrzeb gmin (Raport 1), opracowania modelu operacyjnego CUD (Raport 2) oraz planu pilotażu dla wybranych zastosowań (Raport 3).
Misja Centrum została sformułowana jasno: umożliwienie wszystkim gminom GZM wspólnego, efektywnego wykorzystania technologii dronowych do zaspokajania potrzeb informacyjnych i operacyjnych. CUD ma pełnić rolę wewnętrznego dostawcy usług i wiedzy, koncentrując się na budowie wartości, a nie na technologii samej w sobie. Wizja to główna platforma zapewniająca zorganizowane i bezpieczne świadczenie miejskich usług dronowych, poprawiających jakość życia mieszkańców i efektywność działań samorządów.
Kluczowym argumentem za powołaniem CUD jest efekt skali. Centralizacja kompetencji i infrastruktury pozwala nawet mniejszym gminom na dostęp do zaawansowanych rozwiązań dronowych na zasadach współdzielenia kosztów. Model operacyjny (Target Operating Model) przewiduje etapowy rozwój: od fazy początkowej w 2026 roku, przez fazę ekspansji, aż po pełną skalę około roku 2032. Każda gmina ma być traktowana nie jako zewnętrzny klient, lecz jako współwłaściciel i partner – co oznacza wysoki poziom zaufania, przejrzystości i współpracy.
Co mówią gminy – wyniki ankiety i preferencje samorządów
W ramach projektu przeprowadzono ankietę wśród gmin GZM, która przyniosła imponujący wynik: 34 gminy (na 41 wchodzących w skład Metropolii) nadesłały łącznie 40 odpowiedzi – różnica wynika z faktu, że w niektórych gminach ankietę wypełniło kilka wydziałów. Ponad 88% gmin miejskich i miejsko-wiejskich korzysta już z dronów przy realizacji swoich zadań, choć większość robi to sporadycznie. Co istotne, aż 70% gmin wiejskich również sięga po tę technologię.
Gminy GZM wskazują na szeroki potencjał zastosowań dronowych. Najczęściej wymienianym obszarem jest ochrona środowiska (27 wskazań), obejmująca monitorowanie jakości powietrza, wykrywanie nielegalnych wysypisk śmieci czy skutków zmian klimatu. Na kolejnych pozycjach znalazły się: promocja turystyczna i inwestycyjna (18), bezpieczeństwo publiczne (14) oraz monitorowanie infrastruktury (14). Warto zauważyć, że gminy wskazywały też na egzekwowanie zobowiązań podatkowych jako interesujący kierunek zastosowań.
Wśród barier hamujących szersze wdrożenie technologii dronowych dominują wysokie koszty zakupu i utrzymania sprzętu (24 wskazania), skomplikowane i zmieniające się regulacje prawne (20), brak wyszkolonego personelu (15) oraz ograniczenia technologiczne – zasięg, czas lotu, zależność od pogody (13). To właśnie w odpowiedzi na te bariery powstała koncepcja CUD, które ma stanowić realne wsparcie gmin w ich przezwyciężaniu.
Katalog Miejskich Usług Dronowych – od pomysłu do wdrożenia
Podczas konferencji autor niniejszego artykułu zaprezentował Katalog Miejskich Usług Dronowych, opracowany przez Fundację Instytut Mikromakro.
Znajdziemy w nim opis ekonomiki i sposobu realizacji 10 usług dronowych: analizę bezpieczeństwa ruchu drogowego (z metodą PROBRD/AI), automatyczną dystrybucję szczepionki przeciw wściekliźnie lisów, badanie zanieczyszczenia wody przez dronowy pobór próbek, badanie zajętości parkingów, tworzenie cyfrowego bliźniaka miasta, mapowanie miejskich wysp ciepła, monitoring oświetlenia ulicznego, mycie okien i elewacji dronem, nadzór nad infrastrukturą rowerową oraz wykrywanie niebezpiecznych odpadów.
Każda usługa jest opisana według jednolitej struktury: stan obecny i koszty tradycyjnych metod, potencjał zmian związanych z dronami (korzyści merytoryczne, operacyjne i ekonomiczne), założenia techniczne i organizacyjne, prototyp usługi (często nawiązujący do konkurencji Droniady) oraz zestawienie zalet i wad.
Publikację otwiera rozdział o ekonomice usług dronowych jako obszarze zarządzania samorządowego — z pięcioma modelami realizacji (własne kompetencje, zakup na rynku, outsourcing, oczekiwanie na dojrzałość rynku, centrum usług wspólnych) — oraz praktyczny przewodnik po cyfrowych narzędziach PAŻP (Centra Kompetencji KPO, DTM Autonomia, e-SORA, DSS Służby, DSS Search & Help).
Katalog wynika z przekonania, że dron to nie cel, lecz narzędzie. Dla gminy kluczowe nie jest posiadanie drona, lecz dostęp do usługi dronowej: szybkiej, rzetelnej, zgodnej z przepisami i dopasowanej do konkretnego zadania publicznego. Właśnie ten paradygmat – usługa, nie sprzęt – leży u podstaw zarówno Katalogu, jak i koncepcji CUD. Katalog jest dostępny online na stronie Mikromakro.pl i na stronie Droniada.eu.
Pilotaż środowiskowych usług dronowych na rzecz gmin GZM
Badania testowe prowadzono w czerwcu 2025 r. i w marcu 2026 r. na obszarze testowym DTM Autonomia, w granicach gmin Sośnicowice, Pilchowice i Gliwice — w ramach wdrażania miejskich usług dronowych realizowanego przez GZM. Zespół wykorzystywał drony DJI Matrice 4 Thermal, Mavic 3 Thermal i Mavic 3 Enterprise, a dane przetwarzano w oprogramowaniu Agisoft Metashape, Pix4D Mapper i DJI Terra.
Identyfikacja nielegalnych składowisk odpadów
Na podstawie dwóch nalotów opracowano ortofotomapę i model 3D zwałowiska Smolnica. Zlokalizowano liczne miejsca deponowania śmieci, obliczono ich powierzchnię i kubaturę oraz określono rodzaj zdeponowanego materiału. Drugi nalot (marzec 2026) potwierdził pojawianie się nowych wysypisk.
Monitoring cieków i zanieczyszczeń wód powierzchniowych
Opracowano ortofotomozaiki i modele 3D rzeki Bierawki, rowów melioracyjnych RM i RM3 oraz potoku Ostropka. W korycie Bierawki stwierdzono liczne zatory i przeszkody. Inspekcje termowizyjne — prowadzone zarówno w dzień, jak i w nocy — nie wykazały dopływu zanieczyszczeń; badacze rekomendują powtórzenie testów w chłodniejszych miesiącach, kiedy różnice temperatur wody są bardziej czytelne.
Aktywność termiczna zwałowisk
Dwukrotne naloty termowizyjne zwałowiska Smolnica nie wykazały aktywności termicznej — ani na samym zwałowisku, ani na zlokalizowanych na nim wysypiskach śmieci. W przyszłych badaniach na terenach zalesionych rekomendowano zastosowanie aktywnego systemu LiDAR zamiast pasywnego skanowania optycznego.
Ramy prawne – co się zmienia dla samorządów
Anna Lubryczyńska-Bochyńska z Departamentu Bezzałogowych Statków Powietrznych Urzędu Lotnictwa Cywilnego przedstawiła aktualny stan przepisów regulujących operacje dronowe w Polsce. Przypomnijmy: od 1 stycznia 2021 roku obowiązują wyłącznie przepisy unijne (rozporządzenie UE 2019/947), dzielące operacje dronowe na trzy kategorie: otwartą (niskie ryzyko, do 25 kg, VLOS, maks. 120 m), szczególną (średnie ryzyko, wymagane zezwolenie lub oświadczenie) oraz certyfikowaną (wysokie ryzyko, pełna certyfikacja sprzętu i personelu).
Z perspektywy samorządów szczególne znaczenie ma decyzja Prezesa ULC nr LBSP.503.1.2025.ULC.1, wprowadzająca czasowe zwolnienie dla podmiotów sektora publicznego. Obowiązujące od 1 stycznia 2026 roku do 1 sierpnia 2026 roku zwolnienie dotyczy obowiązku spełniania wymagań związanych z użytkowaniem BSP danej klasy oraz kontrolowanego obszaru naziemnego w scenariuszach standardowych STS-01 i STS-02. Uprawnione są m.in. organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego (wraz z podległymi służbami i inspekcjami), operatorzy infrastruktury krytycznej, Ochotnicze Straże Pożarne, a także podmioty wykonujące operacje na podstawie umów z tymi instytucjami.
Ważną zmianą jest również obowiązkowe ubezpieczenie OC dla operatorów dronów o masie od 250 g do 20 kg, obowiązujące od 13 listopada 2025 roku. Za jego brak grozi kara 4000 zł. Dla gmin planujących własne operacje dronowe bądź zlecających je podwykonawcom to istotna informacja budżetowa i organizacyjna.
Zasady użytkowania dronów w Polsce
Praktyczny poradnik dla mieszkańców — przepisy, obowiązki, strefy, kary. Stan prawny: marzec 2026
Centra Kompetencji PANSA – ekosystem dla biznesu i samorządów
Łukasz Chaciński z Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (PAŻP) zaprezentował ambitny model funkcjonowania Centrów Kompetencji (CK) oraz Ośrodków Poligonowo-Szkoleniowych (OPS), tworzących razem to, co PAŻP nazywa PANSA Drone Ecosystem. Centra Kompetencji to wydzielone i zarządzane fragmenty przestrzeni powietrznej, pełniące rolę regionalnych centrów operacyjnych. Integrują one cyfrowe usługi wspierające bezpieczne operacje BSP – od planowania misji i oceny ryzyka (SORA), przez nadzór nad lotami, po komponenty Dynamic Safety & Security i DroneTower.
Na mapie Polski funkcjonuje już ponad dziesięć takich centrów, w tym m.in. Centrum Kompetencji Bytom-Zabrze (strategicznie istotne dla GZM), Podkarpackie Centrum Kompetencji, Dronowe Centrum Kompetencji Górnej Odry czy CK Olsztyn-Barczewo. Ośrodki Poligonowo-Szkoleniowe stanowią ich fizyczny komponent – to infrastruktura złożona z działek, budynków i wyposażenia, umożliwiająca przeprowadzanie testów, szkoleń, ćwiczeń scenariuszowych i pilotażowych operacji w kontrolowanych warunkach.
Model ekosystemu PANSA opiera się na czterech filarach: firmach z branży BSP (twórcach technologii), odbiorcach (samorządy, służby, przemysł), uczelniach i instytutach badawczych oraz funduszach venture capital. Dla jednostek samorządu terytorialnego kluczowa jest możliwość realizacji pilotaży z instytucjami publicznymi w modelu „Test Before Buy” – administracja może testować technologie przed zakupem, minimalizując ryzyko nietrafionych inwestycji. Raporty z testów porównawczych, sporządzane przez niezależną instytucję, stanowią oficjalny dokument wspierający decyzje zakupowe.
Drony w akcjach ratowniczych – doświadczenia Straży Pożarnej
Asp. szt. Przemysław Mruk, Koordynator Wojewódzki ds. Systemów BSP Państwowej Straży Pożarnej województwa śląskiego, przedstawił praktyczne doświadczenia z wykorzystania dronów w działaniach ratowniczych. Przykłady były wymowne: od katastrofy budowlanej w Szczyrku (grudzień 2019), przez wielki pożar w Siemianowicach Śląskich (maj 2024), po powodzią w Chałupkach (wrzesień 2024) i zawalenie się budynku w Cieszynie (grudzień 2024). W każdym z tych przypadków drony dostarczyły krytyczną informację operacyjną: obraz strefy działań z lotu ptaka, detekcję termoizolacyjną, ocenę zasięgu zagrożenia.
Plan rozwoju Systemów BSP w PSP zakłada dwa poziomy gotowości. Na poziomie podstawowym – Grupy Dronowe KSRG w każdej Komendzie Miejskiej i Powiatowej PSP, dysponowane na terenie powiatu, wyposażone w BSP klasy C1 i obsługiwane przez dwóch ratowników z kompetencjami pilota A1/A2/A3. Na poziomie specjalistycznym – Specjalistyczne Grupy Dronowe PSP, dysponowane na terenie całego województwa i kraju, wykorzystujące cięższy sprzęt (klasy C1, C2, C6) i personel ze szkoleniami NSTS/STS.
Kluczowym zagadnieniem z punktu widzenia współpracy samorządów ze służbami jest kwestia dowodzenia akcją z użyciem dronów. Podczas działań ratowniczych akcją dowodzi kierujący działaniem ratowniczym (KDR), a drony PSP stanowią integralną część sił i środków. Istotna jest współpraca z PAŻP: w momencie rozpoczęcia akcji ratowniczej możliwe jest wnioskowanie w trybie ad hoc o ustanowienie strefy R (DRA-R), co zapewnia bezpieczeństwo operacji lotniczych, chroni prywatność osób poszkodowanych i eliminuje ryzyko kolizji z innymi BSP. Co do możliwości latania dronami przez inne podmioty podczas akcji – w strefie R/DRA-R mogą operować wyłącznie upoważnione jednostki. Gminy i OSP mogą jednak wspierać działania dronowe przed i po, pod warunkiem posiadania odpowiednich uprawnień i koordynacji z KDR.
Budowanie efektywnej współpracy samorządów ze służbami w obszarze BSP wymaga trzech elementów: wspólnych ćwiczeń (takich jak ćwiczenia wojewódzkie w Jaworznie z 2021 roku), standaryzacji procedur operacyjnych oraz budowy bazy wyszkolonych operatorów na poziomie gminnym. Ochotnicze Straże Pożarne, korzystające ze zwolnień sektora publicznego w STS, mogą odgrywać tu kluczową rolę.
Drony w służbie samorządów — jak to robią gminy GZM
Straż Miejska w Sosnowcu
Dysponuje trzema dronami (2× DJI Mavic 2 z termowizją, 1× DJI Matrice 30 z głowicą pomiarową Sniffer4D mini 2). Prowadzi precyzyjny monitoring emisji niskiej — dron z głowicą mierzy w czasie rzeczywistym stężenia pyłów PM2.5 i PM10 oraz gazów (NO, H₂S, HCHO, HCN, HCl, VOC), umożliwiając wskazanie konkretnego „truciciela" i odróżnienie emisji lokalnej od napływowej. Drony wspierają również Policję we wspólnych kontrolach ruchu drogowego, ocenę stanu wałów powodziowych i poszukiwanie osób z użyciem termowizji.
PZO Gliwice — drony na składowisku odpadów
Przedsiębiorstwo Zagospodarowania Odpadów w Gliwicach (instalacja o pow. 33 ha, ok. 60 tys. ton odpadów rocznie) wykorzystuje drony w trzech obszarach: tworzenie ortofotomap do kontroli skosów skarp kwater zgodnie z projektem budowlanym, bieżący pomiar objętości i powierzchni kwater do monitorowania ich żywotności oraz prewencja pożarowa — monitoring termowizyjny z kamerą na pokładzie drona. Spółka rozważa wdrożenie autonomicznych dronów ze stacją dokującą do całodobowego nadzoru termowizyjnego.
OSP Bieruń Nowy — ratownictwo i wsparcie gminy
Jednostka S4 w KSRG (150–200 interwencji rocznie) dysponuje dronem DJI Matrice 4TD (IP55, termowizja, noktowizja, zoom ×112, dalmierz 1800 m) oraz dronem wewnątrzbudynkowym „Borsuk" do operowania w piwnicach, kanałach i gruzowiskach z transmisją obrazu i detekcją gazów na żywo. Poza wsparciem PSP, Zakładowej Straży Pożarnej KWK Piast-Ziemowit i Policji, OSP realizuje zadania na rzecz gminy: zarządzanie kryzysowe, skany 3D problematycznych obszarów, zabezpieczanie imprez masowych, a także dokumentację zabytkowych budowli dla Muzeum Miejskiego.
Infrastruktura UTM – strefy geograficzne i zarządzanie ruchem
Maciej Włodarczyk, kierownik Ośrodka Rozwoju Systemów UTM i Operacji Bezzałogowych Statków Powietrznych w Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej, omówił funkcjonowanie stref geograficznych UTM oraz projekt KPO dotyczący rozbudowy infrastruktury do zarządzania przestrzenią powietrzną. Gminy powinny rozumieć, że planowanie operacji dronowych na ich terenie wymaga uwzględnienia istniejących stref geograficznych, a współpraca z systemem PansaUTM staje się warunkiem koniecznym bezpiecznych i legalnych lotów. Projekt KPO przewiduje stworzenie ekosystemu innowacji obejmującego Centra Kompetencji i infrastrukturę testową, co w połączeniu z CUD GZM tworzy spójną sieć wsparcia dla samorządowych usług dronowych.
Podsumowanie – czas wdrożeń
Droniada Urban Forum 2026 pokazała, że polskie samorządy – a GZM w szczególności – są gotowe do przejścia od fazy eksperymentowania do fazy systematycznego wdrażania usług dronowych. Elementy układanki są już na stole: koncepcja CUD jako centrum wspólnych usług, Katalog Miejskich Usług Dronowych jako przewodnik po możliwościach, infrastruktura Centrów Kompetencji PANSA, uproszczone ścieżki prawne dla sektora publicznego i rosnące kompetencje służb ratowniczych. Samorządowy Okrągły Stół z udziałem m.in. wiceprezydentów Katowic Macieja Stachury i Bytomia Michała Biedy, potwierdził, że usługi dronowe to już nie kwestia „czy”, lecz „jak szybko” i „w jakim modelu organizacyjnym”.
Najważniejsze, aby nie czekać na CUD, tylko codziennie latać, zbierać dane, analizować je i wyciągać wnioski. Wówczas drony staną po prostu kolejnym narzędziem do zarządzania miastem. Oto główne przesłanie konferencji Droniada Urban Forum 2026.
Organizatorzy: Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia | Fundacja Instytut Mikromakro
Prezentacje — Droniada Urban Forum 2026
26 marca 2026 · Międzynarodowe Centrum Kongresowe, Katowice
Bezpieczeństwo pozamilitarne i ochrona ludności
-
1
Bezzałogowe statki powietrzne w systemie bezpieczeństwa pozamilitarnego
Pobierz PDF -
2
Wykorzystanie systemów obserwacyjnych Flytronic w zarządzaniu kryzysowym
Pobierz PDF
Ramy prawne operacji dronowych i infrastruktura UTM
-
3
Bezzałogowe statki powietrzne — przepisy wykonywania lotów
Pobierz PDF -
4
Realizacja zadań samorządowych z wykorzystaniem dronów
Pobierz PDF -
5
Model funkcjonowania Centrów Kompetencji Dronowych oraz Ośrodków Poligonowo-Szkoleniowych PAŻP
Pobierz PDF
Miejskie usługi dronowe i Centrum Usług Dronowych GZM
-
6
Katalog miejskich usług dronowych
Pobierz PDF -
7
Centrum Usług Dronowych GZM — prezentacja koncepcji
Pobierz PDF
Pilotaże środowiskowych usług dronowych
-
8
Pilotaż środowiskowych usług dronowych
Pobierz PDF
Dobre praktyki — drony w służbie samorządów
-
9
Drony w gminie Sosnowiec
Pobierz PDF -
10
Wykorzystanie technologii dronowych w instalacjach przetwarzania odpadów
Pobierz PDF -
11
Bezzałogowe statki powietrzne w służbie OSP i gminy Bieruń
Pobierz PDF