Pierwszą debatę Droniada Future Forum by Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa, otwierającą program 28 października 2026 roku, poprowadził Hubert Kijek, dziennikarz TVN24 BIS zajmujący się na co dzień tematyką kosmiczną. Na wstępie przypomniał misję łazika Perseverance, który wysadził na powierzchni Marsa niewielki śmigłowiec Ingenuity – pierwszy statek powietrzny, który wykonał kontrolowany lot na innym ciele niebieskim. Amerykanie rozwijają już ten pomysł, przygotowując misję drona Dragonfly na Tytana. Drony pozwalają więc eksplorować kosmos, technologie kosmiczne zaś coraz mocniej wspierają drony na Ziemi. Pytanie, na ile oba światy są do siebie podobne i gdzie przebiegają granice ich współpracy, wyznaczyło oś całej dyskusji.
Do rozmowy zaproszono przedstawicieli dwóch młodych polskich firm kosmicznych, uczelni technicznej oraz instytutu badawczego. Paneliści zgodnie uznali, że granica między technologiami cywilnymi i wojskowymi w sektorze lotniczym i kosmicznym zaciera się coraz wyraźniej, natomiast najpoważniejszą barierą rozwoju pozostaje dziś brak wykwalifikowanych kadr.
Przy stole debaty
Hubert KijekSenior News Editing Reporter, TVN24 BIS, moderator
Agnieszka GapysCommunications and Marketing Director, Eycore
Anna Nikodym-Bilskakierownik Sekcji Biznesu i Sprzedaży, PIAP Space
prof. dr hab. inż. Tadeusz UhlAGH w Krakowie
dr inż. Adam Oknińskipełnomocnik ds. technologii kosmicznych, Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa
Kuzyni, nie bliźniacy
Dr inż. Adam Okniński, pełnomocnik ds. technologii kosmicznych w Łukasiewicz – Instytucie Lotnictwa (ILOT), zaczął od uporządkowania pojęć. Zarówno drony, jak i roboty kosmiczne są systemami bezzałogowymi. W planach misji naukowych pojawiają się już drony latające czy nawet pływające na innych ciałach niebieskich. Różnice są jednak zasadnicze. Misje kosmiczne są w większości jednorazowe i wieloletnie, systemy muszą zaś wytrzymać mikrograwitację, cykle termiczne i promieniowanie kosmiczne. Odmienny jest też cykl rozwoju: od koncepcji do wdrożenia projektu kosmicznego mija nawet w formule New Space kilka lat, w przypadku misji instytucjonalnych zaś często ponad dekada. „W warunkach wojennych, czego dowodzą inicjatywy ukraińskie, cykl rozwoju drona potrafi się skrócić do kilku tygodni” – zauważył.
Agnieszka Gapys, Communications and Marketing Director w spółce Eycore, określiła obie technologie jako komplementarne, choć nie tożsame, należące do tej samej domeny rozwiązań podwójnego zastosowania (dual use). Satelity mają inny dostęp do energii i są mniej narażone na zakłócenia czy neutralizację, które w przypadku dronów stały się niestety powszechne. Dron góruje z kolei elastycznością oraz krótkim czasem rewizyty nad wybranym obszarem, czego satelita nie zapewni równie szybko. Eycore jest spółką siostrzaną firmy Advanced Protection Systems (APS), producenta radarów i systemów antydronowych obejmujących cały łańcuch: od wykrycia drona, przez zakłócenie, po jego neutralizację. Sprzęt APS działa na wielu współczesnych polach walki, firma szkoliła także ukraińskich operatorów. Naturalnym krokiem było przeniesienie technologii radarowej do ładunków satelitarnych. „Nie jesteśmy zwykłym startupem. Zaczynamy z bardzo dobrym zapleczem wojskowym i umiemy działać w wojskowym rygorze” – podkreśliła. Eycore powstał w 2021 roku, w 2026 roku wyniósł na orbitę swojego pierwszego satelitę radarowego EYCORE-1, który dostarcza już zobrazowania SAR. Jak wskazała Gapys, czyni to spółkę drugą prywatną firmą w Europie z technologią SAR sprawdzoną w kosmosie.
Anna Nikodym-Bilska, kierownik Sekcji Biznesu i Sprzedaży w PIAP Space, posłużyła się trafną metaforą. „Drony i satelity są technologicznymi kuzynami, ale nie bliźniakami” – stwierdziła. Wspólne są przede wszystkim nawigacja i sensory, co dobrze pokazuje przykład Eycore. PIAP Space ma podobną historię transferu technologii: spółka wywodzi się z Sieci Badawczej Łukasiewicz – Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów PIAP, lidera robotyki mobilnej, który opracowuje m.in. roboty do neutralizacji ładunków wybuchowych wykorzystywane przez wojsko i policję. Spółka zaczynała od ramion robotycznych do pracy w przestrzeni kosmicznej, montowanych na satelitach, dziś buduje już całe systemy, odpowiadając na wymagania rynku.
Dwie różne fizyki
Najbardziej stanowczo różnice wypunktował prof. dr hab. inż. Tadeusz Uhl z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (AGH), twórca pierwszego w Polsce Wydziału Technologii Kosmicznych. Dron potrzebuje medium, w którym się porusza, satelita funkcjonuje w zupełnie innym środowisku i podlega innym zagrożeniom. Inaczej się nim steruje, inne są też metody nawigacji. „Drony nawiguje się względem Ziemi, satelity zaś względem gwiazd i Słońca, korzystając z czujników gwiazd i czujników Słońca. To zupełnie inna technologia” – tłumaczył profesor. Napęd satelity służy wyłącznie do jego pozycjonowania, obracania i zmiany orbity. Podobieństwo widzi w autonomii, co pozwala zestawiać konstelacje satelitów z rojami dronów, oraz w robotyce kosmicznej, ponieważ dron jest w istocie latającym robotem.
Profesor zwrócił uwagę na jeszcze jeden wymiar: w oczach młodych ludzi kosmos stał się nowym wyzwaniem. Badania socjologiczne prowadzone przez jego zespół na dużych populacjach młodzieży w Polsce i w Stanach Zjednoczonych, obecnie zaś także we Francji, nie wykazały istotnych różnic w postrzeganiu kosmosu. Wszędzie widzi się go przez pryzmat NASA, która wykonała ogromną pracę wizerunkową. „Żeby student się czymś zajął, musi mieć challenge. Jeżeli zmusimy go do rozwiązywania równania różniczkowego, szybko się znudzi. Jeżeli jednak powiemy: budujmy satelitę, w którym te równania są konieczne do wyznaczenia orbity i sterowania, podejdzie do tego zupełnie inaczej. Na początku wyzwaniem były drony, dziś spowszedniały, więc wyzwaniem są satelity” – argumentował. Przypomniał, że w 2015 roku jego studenci wygrali w Teksasie zawody CanSat, co zapoczątkowało w Polsce falę kół naukowych zajmujących się satelitami. Dziś w zawodach CanSat startują już uczniowie technikum łączności, studenci zaś uznają je za zbyt proste.
Profesor przypomniał, że AGH zajmowała się dronami autonomicznymi na długo przed modą na bezzałogowce. Pierwszy, w 2010 roku, powstał w ramach pracy doktorskiej i był śmigłowcem. „Wyzwaniem nie była struktura ani napęd, tylko sterowanie i wszystkie funkcje, które dron miał spełniać. Łatwo jest zbudować robota, znacznie trudniej zmusić go do realizowania określonych zadań” – wspominał prof. Uhl.
„Drony i satelity są technologicznymi kuzynami, ale nie bliźniakami”.
Wojna jako katalizator
Hubert Kijek postawił tezę, że rok 2022 i pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę uświadomiły społeczeństwu znaczenie zarówno satelitów, jak i dronów, uruchamiając w obu sektorach duże pieniądze. Dr Okniński przyznał mu rację: był to moment przebudzenia dla społeczeństwa i dla wielu decydentów. Ogłoszone w ostatnich latach krajowe programy konstelacji satelitarnych, w tym Kamila i MikroSAR, są pokłosiem konfliktu, podobnie jak zagraniczne zakupy zdolności obserwacyjnych. Przedstawiciel ILOT podkreślił, że w lotnictwie i kosmonautyce niemal wszystko ma charakter podwójnego zastosowania, z wyjątkiem nielicznych instrumentów i misji czysto naukowych. Potencjał ten nie był wcześniej w pełni wykorzystany, ponieważ potrzeba nie wydawała się decydentom pilna, brakowało też szerszej świadomości społecznej. Dziś zmienia się to dzięki programom finansowym premiującym rozwiązania dual use, akceleratorom oraz planowanemu centrum Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) w Warszawie, które – jak to ujął – ma się zajmować tą tematyką pod nieco bardziej miękkimi dla urzędników europejskich sformułowaniami.
Anna Nikodym-Bilska wskazała, że wojna w Ukrainie przyspieszyła operacyjne wprowadzenie dronów, choć prace nad ich integracją z przestrzenią powietrzną trwały od ponad dwóch dekad. W jej ocenie z satelitami jesteśmy dziś w podobnym momencie: ramy prawne i technologiczne dopiero się tworzą, natomiast potrzeby operacyjne stają się coraz bardziej szczegółowe. Przykładem było niedawne, szeroko komentowane zbliżenie rosyjskiego satelity do amerykańskiego. Liczy, że przyspieszy to wdrożenie robotyki orbitalnej, zapewniającej możliwość manewrowania i prowadzenia operacji na orbicie. Zwróciła przy tym uwagę, że kluczowa jest nie tyle wysokość finansowania, ile zbudowanie pełnego łańcucha od demonstratora do wdrożenia, ponieważ na etapie demonstratora kończy się dziś większość projektów. Szansę na jego domknięcie, również we współpracy z użytkownikami końcowymi, upatruje w ośrodku ESA w Polsce.
Agnieszka Gapys przypomniała, że początek wojny pokazał przewagę tego, kto ma dostęp do danych, szczególnie radarowych. Radar z syntetyczną aperturą (SAR) widzi przez chmury i w ciemności, w zależności od technologii także przez kamuflaż. Od 2022 roku własne konstelacje budują m.in. Polska, Portugalia, Grecja i Niemcy. „Polska musi mieć dostęp do własnych, suwerennych danych, tak aby w sytuacji kryzysowej nikt nie mógł nam powiedzieć, że przeprasza, ale ich nie dostarczy, albo że zamyka źródło” – podkreśliła. Zapytana przez moderatora, czy podział na technologie obronne i cywilne ma jeszcze sens, odpowiedziała, że granica staje się płynna, potrzeby są zaś tak duże, że trudno wskazać rozwiązanie wyłącznie cywilne.
Kto będzie operował satelitami?
Wątek kadr wywołał najżywszą wymianę zdań. Prof. Tadeusz Uhl przypomniał, że każda wojna przynosiła rewolucję technologiczną: pierwsza światowa – lotnictwo i karabiny maszynowe, druga – rakiety, z których doświadczeń wyrósł później program Apollo. W czasie wojny znikają bowiem ograniczenia prawne i etyczne, podobnie jak w kosmosie, gdzie rygorów jest znacznie mniej niż na Ziemi. Obecny trend polega na przenoszeniu technologii rozwiniętych w kosmosie z powrotem na Ziemię, gdzie dają się skalować i budować biznes. Podstawą obronności jest dziś, w jego ocenie, autonomia technologiczna, którą budują przede wszystkim ludzie rozumiejący technologię i potrafiący ją rozwijać. „Weźcie Państwo zdjęcie SAR – nic na nim nie zobaczycie. Trzeba naprawdę dobrego specjalisty, który przetworzy je i przefiltruje za pomocą bardzo skomplikowanych algorytmów. Takich ludzi w Polsce jest bardzo mało” – mówił.
Profesor, związany z uczelnią od 1979 roku, nie krył krytycznej oceny krajowego finansowania szkół wyższych, które określił jako najsłabsze w całej swojej karierze. Wszystkie siedem projektów kosmicznych realizowanych na jego wydziale finansują środki europejskie, w tym ESA, zaś więcej niż z budżetu krajowego zespół korzysta ze współpracy z Niemieckim Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki (DLR). Przytoczył też spotkanie z generałami, na którym przyznano, że zapomniano o edukacji jako fundamencie obronności. Problem obejmuje nie tylko budowę satelitów, ale również ich operowanie. „Wysyłamy satelity, którymi operują inni, z zagranicy. Czy to jest autonomia? Tego nie wiem” – zastanawiał się.
Mimo to obraz zasobów ludzkich nie jest wyłącznie ponury. Kadr brakuje w całej Europie, w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie, dlatego firmy zagraniczne coraz częściej szukają ich w Polsce. Jak relacjonował prof. Uhl, pięć firm ogłosiło otwarcie w Krakowie biur związanych z technologiami kosmicznymi, w tym – o czym informowała prasa – duże biuro projektowe Blue Origin. Budując od podstaw kadrę nowego wydziału, zatrudnił szesnastu profesorów z zagranicy, m.in. z USA, Holandii, Włoch i Niemiec, co pozwoliło od razu kształcić inżynierów w zakresie technologii rakietowych, satelitarnych i zarządzania satelitami. Zainteresowanie studiami przerosło oczekiwania: na 50 miejsc zgłosiło się ponad 800 kandydatów, rektor zdecydował więc o zwiększeniu limitu do stu. Warsztaty uczelni objęły w ubiegłym roku 2,5 tys. uczniów klas przedmaturalnych i maturalnych.
Dr Adam Okniński potwierdził, że ILOT prowadzi stałą rekrutację, ponieważ projektów dronowych, lotniczych i kosmicznych przybywa, przy czym w cywilnym instytucie rośnie udział projektów obronnych. Instytut wspiera studenckie koła naukowe – kilkadziesiąt organizacji studenckich deklaruje dziś technologie kosmiczne jako główny obszar działalności, co dziesięć lat temu byłoby nie do pomyślenia – i przyjmuje rocznie około dwudziestu stażystów w obszarze technologii kosmicznych. Zastanawiał się zarazem, czy każda uczelnia powinna uruchamiać specjalizację kosmiczną, skoro to dziedzina wysoce interdyscyplinarna, wymagająca odpowiednich zasobów.
„Takich ludzi w Polsce jest bardzo mało. I to jest rola edukacji”.
Czarna dziura w liceum
Hubert Kijek przywołał badania, z których wynika, że dzieci w szkołach podstawowych są zakochane w kosmosie, przerwa w tym łańcuchu następuje zaś w liceum, gdzie technologie kosmiczne stają się dla młodzieży czarną magią. Podzielił się też własnym wspomnieniem z czasów licealnych: gdy w 2012 roku Felix Baumgartner skoczył ze stratosfery, nauczycielka fizyki odesłała go z prośbą o lekcję na ten temat z powrotem do wzorów. Prof. Uhl przyznał, że szkoła średnia to moment przeskoku zainteresowań, wymagający dużej pracy, choć zgłasza się coraz więcej zespołów licealnych budujących CubeSaty. Jako przykład podał licealistów z Gdańska, którzy przy wsparciu studentów AGH chcą monitorować ruch statków w rejonach, gdzie biegną podmorskie kable i rurociągi. Według badań prowadzonych przez jego zespół misja Ignis z udziałem polskiego astronauty przyniosła wyraźny skok zainteresowania młodzieży technologiami kosmicznymi.
Głos przedsiębiorców potwierdził skalę wyzwania. Anna Nikodym-Bilska relacjonowała, że PIAP Space zaczynał rok z pięćdziesięcioma pracownikami, kończyć go będzie zaś ze stu. Firma zatrudnia z zagranicy, przyjmuje nawet studentów trzeciego roku studiów inżynierskich, jednocześnie przebudowując procesy podwajającej się organizacji. „Mam wrażenie, że jesteśmy w zamkniętym kółku: nie mamy czasu dla przyszłych pracowników, by jeździć i popularyzować, choć bardzo byśmy chcieli” – przyznała, apelując o finansowanie programów utrzymujących zainteresowanie licealistów. Eycore, jak wyliczyła Agnieszka Gapys, zatrudnia dziś 50 osób, pod koniec roku będzie ich ponad 80.
Gapys, od lat zaangażowana w konkurs CanSat dla szkół ponadpodstawowych, przytoczyła optymistyczne dane: w tym roku wpłynęło ponad 80 zgłoszeń drużyn, które pracują poza lekcjami, prowadzą projekt od zarządzania po analizę wyników i mimo porażek wracają za rok z ulepszonymi konstrukcjami. Ogromną rolę odegrała misja Ignis i Sławosz Uznański-Wiśniewski, który pokazał, że to wszystko jest możliwe. Zaapelowała do firm, by dzieliły się wiedzą i udostępniały uczelniom dane rzeczywiste. „Nie oddaję w ten sposób zasobu biznesowego, tylko buduję sobie kadrę na przyszłe lata, z której skorzysta nie tylko moja firma, lecz także inne” – argumentowała. Jako mama dwóch synów w wieku szkolnym dodała, że nauczyciele chętnie podejmują temat kosmosu, zazwyczaj jednak dopiero o siedemnastej, na zajęciach dodatkowych.
SAR patrzy z góry, dron sprawdza
W ostatniej części debaty moderator zaproponował, by porzucić rozważania o tym, co drony i kosmos łączy i dzieli, by skupić się na efekcie ich połączenia w systemy, którego skuteczność widać w Ukrainie. Dr Okniński wskazał na komunikację, nawigację i dane obrazowe z satelitów, wykorzystywane coraz częściej do sterowania małymi systemami bezzałogowymi. Zastrzegł, że opieranie się wyłącznie na GNSS ma krótkie nogi, dlatego nawigacja w warunkach zakłóceń sygnału (GNSS-denied) – inercyjna czy wizyjna – jest dziś jednym z najważniejszych tematów. ILOT pracuje nad bezzałogowcami, ładunkami użytecznymi, takimi jak kamery multispektralne, oraz nad systemami neutralizacji dronów, prowadzi też fuzję danych z satelitów oraz statków załogowych i bezzałogowych na potrzeby leśnictwa, rolnictwa i gospodarki wodnej.
Agnieszka Gapys opisała model, który przy okazji ostatniej wielkiej powodzi w Polsce podsunął moderator: SAR robi strategiczne zdjęcie obszaru na potrzeby wojska lub zarządzania kryzysowego, dron zaś jest wysyłany punktowo, by zweryfikować to, co zobaczył radar. „Bez tego szerszego spojrzenia satelitarnego technologii dronowej będzie trudniej. Te dwie technologie mogą się świetnie uzupełniać” – oceniła. Prof. Uhl przytoczył przykłady bezpośredniej współpracy satelitów z dronami. Uczestniczy w dużym projekcie europejskim w formule usługi dronowej (Drone as a Service): po wykryciu anomalii na zobrazowaniu satelitarnym dron autonomicznie wylatuje i mapuje wskazany obszar. Rozwiązanie testuje Straż Graniczna, podobne systemy rozwijają służby Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. W innym projekcie zespół profesora kalibruje zobrazowania satelitarne za pomocą obserwacji z drona wyposażonego w taką samą kamerę jak satelita. „Zdjęcie nieskalibrowane nie ma żadnej wartości. Musimy mieć ilościowe odniesienie do tego, co widzimy” – tłumaczył. Wspomniał także o niemieckiej firmie ATMOS Space Cargo, rozwijającej technologie powrotu z orbity (re-entry), która buduje zakład w Krakowie i zatrudnia już absolwentów AGH.
Anna Nikodym-Bilska przyznała, że firmy dronowe nie zwracały się dotąd do PIAP Space z propozycją współpracy, choć dostrzega w niej duży potencjał. Gapys dodała, że po technologie SAR coraz częściej sięgają rządy, co zapowiada kolejne projekty łączące radar satelitarny z technologią dronową. Zwróciła też uwagę na lukę technologiczną: fuzja danych musi dojrzeć na tyle, by na Ziemię trafiały gotowe obrazy. Przykładem jest natowski system rozpoznania Alliance Ground Surveillance (AGS), oparty na czterech dużych bezzałogowcach, dla którego dopiero opracowywane jest rozszerzenie umożliwiające taką fuzję.
Suwerenny dostęp do orbity
Gdy moderator zasugerował, że technologie dronowe z Ukrainy mogłyby trafić na orbitę w postaci rojów małych satelitów, prof. Uhl zaoponował: trend jest dokładnie odwrotny. Po fali miniaturyzacji, która pozwoliła niemal każdemu krajowi mieć własne satelity, wraca się do większych konstrukcji, ponieważ małe satelity słabo chronią elektronikę przed promieniowaniem kosmicznym. Dr Okniński potwierdził, że ogłaszane megakonstelacje, poza amerykańskimi, to często satelity o masie zbliżonej do tony. Zauważył też, że koszty wynoszenia, choć wciąż znacznie niższe niż dekadę temu, od dwóch, trzech lat rosną, jeszcze przed zapowiedzią SpaceX dotyczącą ograniczenia lotów współdzielonych (rideshare). Anna Nikodym-Bilska przekornie zauważyła, że w robotyce kosmicznej obowiązuje kierunek z Ziemi na orbitę, ponieważ najpierw trzeba udowodnić, że rozwiązanie zadziała w kosmosie. Wyobraża sobie roje robotów chroniące satelity oraz montaż i produkcję na orbicie, nad którymi trwają już prace finansowane przez Komisję Europejską.
Dr Okniński poświęcił sporo uwagi suwerenności w dostępie do przestrzeni kosmicznej, jednej ze specjalizacji ILOT, który zrealizował już misję suborbitalną i przygotowuje kolejne, również dla partnerów komercyjnych. Europejskie systemy wynoszenia i napędy w dużej mierze opierają się na komponentach z długim czasem oczekiwania, sięgającym nawet trzynastu miesięcy, często zaś podlegających amerykańskim regulacjom eksportowym ITAR i EAR. Suwerenność oznacza możliwość wyniesienia satelity na optymalną orbitę w dogodnym terminie, bez uzależnienia od pośredników. „Nie do końca my decydujemy, co zostanie wyniesione. Jeśli rewolucyjny system komunikacji satelitarnej nie spodoba się danemu krajowi, może z przyczyn administracyjnych nie zostać dopuszczony do lotu” – przestrzegał. Przypomniał, że przy misjach finansowanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej krytyczna dokumentacja techniczna trafia do zagranicznego przewoźnika i pośredników, dlatego w niektórych misjach wyższy koszt wynoszenia systemem polskim lub europejskim może mieć sens. Liczy się także responsywność, czyli zdolność szybkiego zastąpienia satelity utraconego w konstelacji, choćby w wyniku ataku kinetycznego, np. dzięki wynoszeniu z samolotu lub z mobilnych platform.
Agnieszka Gapys oceniła, że sytuacja polskiego sektora kosmicznego zmienia się na plus, choć koszty pośrednie wynoszenia są równie istotne jak sam lot. Wyniesiony w tym roku satelita Eycore ważył 150 kg, satelita w programie Kamila realizowanym z Creotech Instruments ma ważyć ok. 350 kg. Duże satelity mają latać w konstelacjach, łącząc optykę, SAR czy systemy zakłócania. „Space is hard i trzeba to brać pod uwagę. Jeśli się nie uda, trzeba podwinąć rękawy i zbudować następnego satelitę” – mówiła. Prof. Uhl zripostował z uśmiechem: „Space is soft, tam jest prawie próżnia”, wyjaśniając, że trudność kosmosu wynika z jego interdyscyplinarności – od polityki, przez medycynę i biologię kosmiczną, po produkcję żywności dla misji załogowych. Wymienił budowane na świecie kosmodromy: tureckie w Somalii oraz w Andøyi, Kirunie, na Azorach i w Szkocji, oraz ofertę chińską wyniesienia CubeSata za ok. 10 tys. dolarów. Polska ma niekorzystne położenie geograficzne, jednak dynamika rodzimego sektora jest, w ocenie profesora, ogromna. „Jak tak dalej pójdzie, będziemy zapleczem liderów, być może nawet liderem. Musimy stawiać sobie poprzeczkę wysoko” – podsumował.
Anna Nikodym-Bilska przewiduje z kolei, że konkurencja europejskich firm wynoszących, które odnoszą pierwsze sukcesy, sprawi, iż za kilka lat SpaceX nie musi już być monopolistą. Na tej optymistycznej nucie Hubert Kijek zamknął debatę, która pokazała, że dla polskiego przemysłu połączenie dronów i satelitów jest nie tyle wyborem technologicznym, ile warunkiem budowy suwerennych zdolności obronnych i cywilnych.
Uczestnicy debaty: Hubert Kijek (TVN24 BIS, moderator), Agnieszka Gapys (Eycore), Anna Nikodym-Bilska (PIAP Space), prof. dr hab. inż. Tadeusz Uhl (AGH w Krakowie), dr inż. Adam Okniński (Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa).
